مقدمه:
تاریخ پارکداری در دنیا به ایران برمیگردد و بنا به اسناد معتبر تاریخی، ایران باستان بنیانگذار پارک در کره خاکی است. در عصر قدیم در ایران مناطقی را تحت عنوان شکارگاه برای تفرج و شکار سران مملکت در نظر گرفته شده که در فصول حیات وحش مورد حمایت قرار می گرفتند و در فصول خاصی نیز شکار در آن انجام می گرفت که این موضوع را می توان مبدا مدیریت حیات وحش که امروزه در پناهگاهای حیات وحش وجود دارد ملاحظه نمود. در این میان اولین منطقه جنگل های حفاظت شده در ایران باستان انجام گرفت و آن جنگل سروی بوده که توسط گارد سلطنتی خشایار شاه حفاظت می شد و نیز باغ هایی جهت تفریح عموم در آن عصر احداث می شده که به اصطلاح پردیس نامیده می شود که یک واژه سانسکریت بوده و در زبان انگلیسی هم به همان اسم وارد شده است. از نومنه پردیس های قدیم می توان باغ ارم شیراز، فین کاشان،گلشن طبس و باغ نظر اصفهان را نام برد. در تورات هم از (Paradise ) ايران نام برده شده و سرداران جنگی آنزمانها در سفرنامه های جنگی خود به اینکه ایرانیان در دل کویر، بهشت یا پاردایس خلق کرده اند اشاره داشته اند. نوع تکامل یافته پارادایس به چهارباغ معروف بوده که در زمان ساسانیان متداول شده است. هشت بهشت معروف اصفهان در زمان شاه سلیمان در قرن پنجم در یک چهار باغ بنا نهاده شده است. اکثر میادین و باغهای بجا مانده در اصفهان یادگار هنر پارکسازی عصر قدیم است. در طول تاریخ کشور ما ، بتدریج باغها و شکارههای اختصاصی توسعه یافت و همزمان با افزایش جمعیت و گسترش شهرها اقدام به ایجاد باغهای ملی ، میادین و پارکهای عمومی با فرم مشخصات متفاوت گردید. استفاده از منابع طبیعی بویژه جنگلها بمنظور احداث پارکها و تفرجگاههای جنگلی در دهه های اخیر نیز مورد توجه جدی قرار گرفت، بدین منظور اولین پارک جنگلی طبیعی با مدیریت سازمان جنگلها توسط مرحوم مهندس سعیدی آشتیانی در سال 1344 هجری شمسی در منطقه جنگلی هراز آمل احداث شد. سپس در سال های 1345 ،1347 ،1351، 1357 بترتیب پارکهای جنگلی سی سنگان، قرق،نور و دلند در شمال کشور توسط نامبرده بنیان نهاده شد. بغیر از پارک های جنگلی ذکر شده بسیاری از پارک ها، اعم از طبیعی و دست کاشت در سایر استانهای خارج از شمال کشور توسط نامبرده احداث گردید. پس از انقلاب بخصوص در دهه اخیر با توجه به سیاستهای دولت و نیاز مردم به تفریح و تفرج سطح پارکهای جنگلی در شمال کشور افزایش چشمگیری یافت بطوریکه از 5 هزار و 715 هکتار به 22 هزار و 367 هکتار رسیده است. گسترش بیرویه جمعیت و توسعه مناطق مسکونی شهری، زندگی شهرنشینی و تراکم جمعیت در شهرها بخصوص کلان شهرها از جمله مسائلی هستند که مردم و شهروندان را بر آن داشته است که همواره حتی بعنوان پناهندگان زیست محیطی به عرصه جنگلها، دامان کوهها، دشتها و طبیعت پناه ببرند.
ضرورت احداث و توسعه پارکهای جنگلی:
تغییر و تحولاتی که در چند دهه اخیر در اوضاع اجتماعی و اقتصادی کشورها بوجود آمده نتیجه رشد اقتصادی است. شکی نیست آنچه را که مربوط به تحولات یک جامعه است نمی توان خارج مدار اقتصادی آن جستجو کرد. با این توصیف می توان به عمق تحولاتی که در نتیجه صنعتی شدن کشورها در اوضاع اجتماعی آنها پدید آمده، پی برد.
کشور ما نیز که گام نهادن در راه توسعه اقتصادی و اجتماعی را نیز یک ضرورت دیده است و مانند سایر کشورها که در آستانه صنعتی شدن می باشد با مشکلات زیادی روبرو است. پدیده هایی نظیر مهاجرت روستائیان به شهرها و تهاجم شهرنشینی به پایتخت و مراکز صنعتی، پدیده انبوهی و تراکم جمعیت در مراکز صنعتی شدن و آلودگی نظیر آلودگی هوا و صدا، مشکلاتی است که پدیده صنعتی شدن در سال های اخیر در کشور ما به دنبال داشته است که نتیجه آن ضایعات روحی و جسمی فراوان بر ساکنین این گونه شهرهاست.
وجود منابع عظیم و با ارزش از جمله جنگل ها در اکثر نقاط جهان مشتاقان در این کشورها را ترغیب نموده تا دولت ها این میراث جالب توجه و عجیب را برای لذت عموم مردم حفظ نموده، امکان بقاء آنها را برای استفاده نسل های بعد نیز فراهم سازند.جنگل ها بعلت اینکه مناطق وسیعی از اراضی سرزمین را اشغال می کنند و عرضه کننده یک رشته از عوامل جالب توجه نظیر سکوت و خلوت، پناهگاه مقدار زیادی حیات وحش و گیاهان و دیگر عوامل طبیعی جالب توجه علاقمندان به تفریح هستند، زمینه بکارگیری بیشتر از آن بغیر از آنچه تحت عنوان پارک های جنگلی مورد استفاده قرار می گیرند، دارد. این سیستم که امکان بهره برداری دیگر از فراورده های جنگلی را ضمن بهره برداری تفریحی ممکن می سازد به سیستم جنگل یا پارک های جنگلی معروف گردیده اند.
اختصاص جنگل به منظور ایجاد پارکهای جنگلی مطلوب به انتخاب صحیح آن دارد و در صورتی که تحت مدیریت مناسبی قرار گیرد، موقعیت آن در جلب مکرر و مداوم توریست ها دور از انتظار نیست. اصولا بازدیدکنندگان ضمن بازدید از پارک ها انتظار دارند مسائل متفاوتی را تجربه کرده و پدیده هایی را ببینند که در منطقه یا کشور خود نمی توانند به آن دست یابند، به همین دلیل باید کلیه امکانات و عوامل و یژه محلی بعنوان عوامل اصلی جذب توریسم به گونه ای با یکدیگر تلفیق یابند که محیط زیست ضمن حفظ کیفیت خود مستمرا فرصت های لازم راجهت استفاده گردشگران فراهم نمایند.
تفاوت های موجود در ویژگی های طبیعی، زیستی، فرهنگی و تاریخی کشورها از عوامل اصلی گرایش مردم به دریافت تجربه لمسی از آنها بوده و اساس صنعت توریسم بعنوان یک منبع مهم کسب درآمد برای هر کشوری را تشکیل می دهد، ذخیره کردن بخشهای معینی از اراضی طبیعی تحت عنوان پارک های جنگلی به همان اندازه بجا و حائز اهمیت است که توجه به توسعه های ملی در اشکالی نظیر بهره برداری فیزیکی از منابع، پارک های جنگلی در صورت انتخاب مناسب و تجهیزات صحیح آنها بعنوان نوعی کاربری از سرزمین در چارچوب برنامه ریزی توسعه اقتصادی-اجتماعی منطقه ای می توانند نقش اساسی در اقتصاد محلی و ملی داشته باشند. مهمترین اصل این است که در سطح دولتی پارک های جنگلی بعنوان الگوی کاربری زمین مورد حمایت قرار گیرند و به صورت سرمایه راکد شود و آن را صرفا به کانونی برای گذراندن اوقات فراغت تبدیل سازد. توریسم زمانی در پارک های جنگلی قابل توجه و فایده مندی آن می تواند قابل قبول باشد که در جوار سایر ارزشهای پارک شکوفا گردد. بر همین اساس موضوع حفاظت بایستی بعنوان یکی از اصول ماندگار و محوری در پارک های جنگلی مد نظر قرار گرفته و در صورتی که سیستم و تفرج با این اصل در تعارض قرار نگرفته باشد می توان سطح تقاضای تفرجگاهی را افزایش داد. بسیاری از کشورها با ایجاد پارک ها از نظر توریسم به درآمدهای سرشاری دست یافته و از نظر آمار و ارقامی که بتواند ارزش اقتصادی پارک ها را نشان دهد بسیار غنی هستند. اثرات عملی بازدیدکنندگان در زندگی افراد محلی و جوامع روستایی اطراف پارک ها نیز کاملا روشن است.روستائیان با ارائه برخی از کالا و خدمات و همین طور صنایع دستی خود می توانند به درآمد قابل توجهی دست یابند، از طرف دیگر احداث پارک بعنوان کانونی برای اشتغال نیز بشمار می رود و تعداد چشمگیری از افراد محلی بعد از آموزشهای لازم می توانند در بخشهای مختلف پارک مشغول به کار شوند.
اقدامات ضروری برای حفظ صنعت توریسم:
